تعریف کامل
عدم پرداخت اقساط دیه توسط محکوم‌علیه (کسی که حکم دادگاه علیه او صادر شده)، به معنای نقض تعهدات قانونی وی در پرداخت دیه طبق مهلت‌های تعیین شده در «اعسار» یا «تقسیط» است. وقتی دادگاه با درخواست اعسار فرد موافقت می‌کند، پرداخت دیه را به اقساط ماهانه یا دوره‌ای تبدیل می‌نماید. اگر محکوم‌علیه در موعد مقرر، اقساط را نپردازد، بستانکار (مجنی‌علیه یا اولیای دم) می‌تواند با استناد به قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، تقاضای صدور اجرائیه جدید و بازداشت محکوم‌علیه را مطرح نماید.
موارد مهم قبل، حین و بعد
* **قبل از اقدام:** ابتدا مطمئن شوید که موعد پرداخت قسط طبق دادنامه قطعی فرا رسیده و دوره ارفاقی (در صورت وجود) پایان یافته است. مدارک شناسایی و کپی دادنامه تقسیط را آماده کنید.
* **حین اقدام:** باید به واحد اجرای احکام کیفری یا مدنی دادگاهی که پرونده در آنجا جریان دارد مراجعه کنید. درخواست کتبی شما باید با دقت و با استناد به شماره پرونده باشد.
* **بعد از اقدام:** پس از ثبت درخواست، پرونده وارد پروسه اجرایی می‌شود. دادگاه اخطاریه‌ای برای محکوم‌علیه ارسال می‌کند. در صورت عدم حضور یا عدم پرداخت، دستور جلب صادر می‌شود.
لیست هزینه‌ها در سال ۱۴۰۵ ایران
*توجه: هزینه‌های قضایی به‌صورت سالانه توسط قوه قضاییه ابلاغ می‌شوند. ارقام زیر بر اساس تعرفه‌های مصوب ۱۴۰۵ است:*
1. **هزینه ثبت درخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی:** مبلغ ۲۰۰,۰۰۰ الی ۳۰۰,۰۰۰ تومان (بسته به نوع لایحه).
2. **هزینه صدور اجراییه:** حدود ۱۰۰,۰۰۰ تومان.
3. **هزینه صدور دستور جلب (در صورت نیاز):** حدود ۱۵۰,۰۰۰ تومان.
4. **هزینه کارشناسی (اگر نیاز به توقیف اموال باشد):** بسته به نوع اموال، متغیر بین ۲,۰۰۰,۰۰۰ تا ۵,۰۰۰,۰۰۰ تومان (پرداخت توسط خواهان که سپس به بدهکار تحمیل می‌شود).
5. **حق‌الوکاله وکیل (اختیاری):** بسته به توافق یا تعرفه کانون وکلا.
لیست بایدها و نبایدها
* **بایدها:**
* حتماً شماره پرونده و شماره دادنامه را در تمام لایحه‌ها ذکر کنید.
* در صورت شناسایی اموال (ماشین، ملک، حساب بانکی)، بلافاصله به دادگاه اعلام کنید تا دستور توقیف صادر شود.
* پیگیر دستور جلب باشید و در صورت نیاز، کلانتری محل تردد وی را شناسایی کنید.
* **نبایدها:**
* هرگز به صورت شفاهی به محکوم‌علیه مهلت ندهید؛ هر توافقی باید کتبی و در دفتر اسناد رسمی یا در حضور قاضی ثبت شود.
* از تهدید مستقیم یا هرگونه عمل غیرقانونی (مانند حبس شخصی یا زورگیری برای گرفتن دیه) پرهیز کنید، چرا که خودتان مجرم شناخته می‌شوید.
راهنمایی‌های عملی و گام‌به‌گام برای اقدام
1. **مراجعه به سامانه ثنا:** از طریق دفاتر خدمات قضایی یا سامانه شخصی، وارد پرونده شوید.
2. **ثبت درخواست اجرای حکم:** در سامانه درخواست «صدور اجرائیه برای اقساط معوقه» را ثبت کنید.
3. **اخطاریه دادگاه:** دادگاه اخطاریه‌ای به بدهکار ارسال می‌کند تا ظرف ۱۰ روز اقساط را پرداخت کند.
4. **صدور دستور جلب:** اگر محکوم‌علیه در مهلت مقرر اقساط را پرداخت نکرد، درخواست صدور «دستور جلب» را به واحد اجرای احکام ارائه دهید.
5. **توقیف اموال:** اگر مالی از وی سراغ دارید (از طریق استعلام ثبت اسناد یا راهور)، درخواست توقیف آن را به دادگاه بدهید تا دیه از محل فروش مال تأمین شود.
توصیه حقوقی وکیل متخصص با مثال‌های واقعی
**مثال:** فرض کنید شخصی محکوم به پرداخت دیه به صورت ماهیانه ۵ میلیون تومان شده است. او ۳ ماه اقساط را نمی‌پردازد.
**توصیه وکیل:** بسیاری از افراد منتظر می‌مانند تا تمام اقساط معوق شود؛ این اشتباه است. به محض عدم پرداختِ حتی یک قسط، طبق رای وحدت رویه، شما حق دارید تقاضای لغو اعسار و حبس او را بخواهید. اگر بدهکار ادعا کرد که «ندارم»، شما باید از طریق استعلام بانکی (سایت محکوم) اموال او را رصد کنید. در بسیاری از موارد، بدهکاران در زمان تقسیط اموالی را پنهان می‌کنند که با استعلامات دقیق دادگاه قابل کشف است.
سوالات متداول (FAQ) با پاسخ کامل
آیا می‌توانم بابت عقب افتادن یک قسط هم حکم جلب بگیرم؟
بله، به محض اینکه موعد قسطی برسد و پرداخت نشود، آن قسط «حال» شده و شما می‌توانید تقاضای وصول آن قسط و در صورت ناتوانی یا امتناع، تقاضای جلب وی را داشته باشید.
اگر محکوم‌علیه ادعای فقر مجدد کند چه می‌شود؟
دادگاه برای بررسی مجدد وضعیت مالی او تشکیل جلسه می‌دهد. اگر مشخص شود او عمداً از پرداخت خودداری کرده، حکم جلب او صادر می‌شود. اما اگر واقعاً توانایی مالی‌اش کاهش یافته باشد، ممکن است دادگاه تعداد اقساط را افزایش دهد.
آیا می‌توانم از حساب بانکی او برداشت کنم؟
بله، اگر شماره حساب محکوم‌علیه را دارید، می‌توانید در درخواست خود به اجرای احکام، تقاضای مسدودی و برداشت از آن حساب را به میزان اقساط معوقه مطرح کنید.
آیا جریمه‌ای بابت دیرکرد اقساط دیه وجود دارد؟
دیه ماهیت کیفری دارد و به آن خسارت تأخیر تادیه تعلق نمی‌گیرد، اما در صورت عدم پرداخت اقساط، حق حبس محکوم‌علیه (بازداشت) به قوت خود باقی است.
آیا پس از صدور دستور جلب، باید خودم او را پیدا کنم؟
شما باید در سامانه «ثنا» آدرس یا محل تردد احتمالی او را به دادگاه اعلام کنید. پس از آن، نیابت قضایی به کلانتری مربوطه جهت جلب ارسال می‌شود.
